Öğrenilmiş Çaresizlik (Cam Tavan Sendromu)

Öğrenilmiş Çaresizlik
Fotoğraf : unsplash.com/@_healthymond

Efendim, hikâyemize başlamadan önce, kısa bir girizgâh yapayım.

Hepimizin tecrübeleri ve bu tecrübelere bağlı olarak da sınırları var. Dün öğrendiklerimize bağlı olarak yarınlarımızı yaşamaya çalışıyoruz. Bazen, dün öğrendiklerimiz aklımızı başımıza getirmiyor ve bugün de tekrar tekrar aynı hataları yapıyoruz. Olsun. Ama, sonunda bir şekilde öğrendiklerimizden yarınlarımızı şekillendirecek başka şeyler öğreniyoruz. Bu öğrendiklerimiz ise bir sürü başka şeyleri öğrenmemize veya öğrenemememize neden oluyorlar.

'Neyse, lafı fazla uzatmayayım da hikâyemize geçelim' demeden önce son sözüm: Çok, ama çok yükseklere zıplayabildiğiniz bir hayat diliyorum sizlere.

Divider

Bilim adamları pirelerin farklı yükseklikte zıplayabildiklerini görürler. Bir kaçını toplayıp 30 cm yüksekliğindeki bir cam fanusun içine koyarlar.

Metal zemin ısıtılır. Sıcaktan rahatsız olan pireler zıplayarak kaçmaya çalışırlar, ama başlarını tavandaki cama çarparak düşerler. Zemin de sıcak olduğu için tekrar zıplarlar, tekrar başlarını cama vururlar. Pireler camın ne olduğunu bilmediklerinden, kendilerini neyin engellediğini anlamakta zorluk çekerler. Defalarca kafalarını cama vuran pireler sonunda o zeminde 30 santimetreden fazla zıpla(ya)mamayı öğrenirler.

Artık hepsinin 30 cm zıpladığı görülünce deneyin ikinci aşamasına geçilir ve tavandaki cam kaldırılır.

Zemin tekrar ısıtılır. Tüm pireler eşit yükseklikte, 30 cm zıplarlar! Üzerlerinde cam engeli yoktur, daha yükseğe zıplama imkanları vardır ama buna hiç cesaret edemezler.

Kafalarını cama vura vura öğrendikleri bu sınırlayıcı 'hayat dersi'ne sadık halde yaşarlar. Pirelerin isterlerse kaçma imkanları vardır ama kaçamazlar. Çünkü engel artık zihinlerindedir. Onları sınırlayan dış engel (cam) kalkmıştır, ama kafalarındaki iç engel (burada 30 cm'den fazla zıplanamaz inancı) varlığını sürdürmektedir.

Bu deney canlıların neyi başaramayacaklarını nasıl öğrendiklerini göstermektedir.

Bu pirelerin yaşadıklarına 'cam tavan sendromu' veya Öğrenilmiş Çaresizlik denir.

Yeni yazılar yayınlandığında haberdar olmak ister misin?
Haydi, arkadaş olalım.